Józef Gąsiorowski carski bibliotekarz


Józef Gąsiorowski III i Elżbieta z Hajków mieli 10 dzieci, z czego 4 zmarło dość wcześnie. Najbardziej nam znanym jest ich najmłodszy syn Władysław urodzony w 1870 r. Najstarszego syna Józefa IV (ur. 1855 r.) najczęściej się pomija, ponieważ nie związał się z Zelowem, chociaż również jest wybitną postacią, zasłużoną dla polskiej literatury. Podobnie pomija się trzeciego z synów Ludwika (ur. 1860 r.), który zamieszkał w Warszawie i był inżynierem. Gąsiorowscy mieli jeszcze 3 córki: Elżbietę Karolinę (wyszła za mieszkającego w Warszawie Jana Hampla), Stanisławę Bronisławę (która poślubiła swojego kuzyna Karola Pospiszyła) i Annę Marię (o której na razie wiem niewiele z braku dostępu do metryk z lat 1888-1899).

Józef Gąsiorowski IV po ukończeniu zelowskiej szkoły początkowej, pobierał nauki w gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim. Potem ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim na wydziale historyczno-filologicznym.

Tak pisze o tym jego córka Zofia Szmydt we wstępie do książki Stoi lipa, lipuleczka…

Fragment wstępu do książki „Stoi lipa, lipuleczka” napisanego przez córkę Józefa Gąsiorowskiego

Do Petersburga ściągnął Józefa jego brat Ludwik, który studiował tam na kierunku inżynierskim. Początkowo Józef uczył historii i geografii w szkołach rosyjskich. W 1882 roku otrzymał stanowisko kustosza w Carskiej Akademii Nauk. Jako bibliotekarz w Carskiej Akademii pomagał polskim badaczom w dostępie do potrzebnych im źródeł i dokumentów.

Józef nie ograniczał się tylko do pracy naukowej. Razem z innymi Polakami mieszkającymi w Petersburgu, takimi jak Olszamowski Bolesław, czy Henryk Merczyng angażował się w działania polonijne w Petersburgu i działania na rzecz zachowania polskości. Razem z grupą skupioną wokół ruchu niepodległościowego organizował spotkania nazywane wieczorami mazurskimi, które z czasem przekształciły się w cykliczne bale. W trakcie tych spotkań zbierano pieniądze na działania związane z zachowaniem polskości. Tak zebrane pieniądze – 600 rubli – w roku 1886 Józef Gąsiorowski przekazał na cel zakupu drukarni, w której miała być drukowana „Gazeta Olsztyńska”.

Zdjęcie pochodzi z książki „Stoi lipa, lipuleczka”

Dwa lata wcześniej, w 1884 r. Józef Gąsiorowski odbył podróż po Mazurach i wędrując po wsiach spisał blisko 200 pieśni ludowych. Tak o tej wyprawie pisze jego córka:

Fragment wstępu do książki „Stoi lipa, lipuleczka” napisanego przez córkę Józefa Gąsiorowskiego

Józef Gąsiorowski planował wydać zebrane pieśni w formie śpiewnika, jednak nie udało mi się wcielić tego projektu w życie.

W 1895 r. został przeniesiony do Czelabińska i objął posadę kontrolera przy budowie kolei transsyberyjskiej. Przeniesienie było wynikiem donosów jakie składane był na Gąsiorowskiego, a które sugerowały jego powiązania z socjalistami. Potem dzięki pomocy przyjaciół przeniesiono go do Rygi.

Fragment wstępu do książki „Stoi lipa, lipuleczka” napisanego przez córkę Józefa Gąsiorowskiego

Józef Gąsiorowski zmarł 30 lipca 1901 roku w Rydze. Jego grób znajduje się na cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie. Jego żona Władysława z Holców z dziećmi (Zofią, Mirosławem, Bronisławem, Władysławą i Mirosławą) przeniosła się do Warszawy.

Z jego zbioru pieśni mazurskich do naszych czasów ocalała prawie połowa zebranych pieśni. Wydane zostały w 1976 r. przez jego córkę Zofię Szmydtową w książce „Stoi lipa, lipuleczka”. Zofia Szmydtowa była profesorem wydziału filologii polskiej Uniwersytety Warszawskiego i kierowała Katedrą Historii Literatury Polskiej. Wydała wiele publikacji dotyczących literatury polskiej i zagranicznej. Jej córka również Zofia (zobacz wpis na Wikipedii), była wybitną matematyczką. Pracowała jako wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim.

Wizytówka pochodzi z publikacji „Portrety Uczonych – Profesorowie UW”

Udało mi się zakupić w antykwariacie książkę „Stoi lipa, lipuleczka” z pieśniami mazurskimi zebranymi przez Józefa Gąsiorowskiego. Poniżej przedstawiam wstęp do książki napisany przez jego córkę Zofię. Przy nadarzającej się okazji przekażę tę książkę do Muzeum Braci Czeskich w Zelowie.

Cały wstęp do książki napisany przez Zofię Szmydtową znajdziecie klikając w -> tutaj

Drzewo rodzinne możesz zobaczyć -> tutaj

Zobacz także wpisy o:

P.S. Syn Józefa, Bronisław (ur. 14 marca 1898 r.) W 1920 w czasie wojny z bolszewikami walczył w załodze pociągu pancernego „Zagończyk”. Zmarł w wyniku odniesionych ran 31 sierpnia 1920.

,

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *